Pamięć formy

Relacje trwalsze od zdań

Pamięć formy nie jest zapisem wszystkich dawnych wypowiedzi. Oznacza możliwość rozpoznania układu relacji nawet wtedy, gdy zmieniły się nazwy, kolejność zdarzeń i sposób przedstawienia problemu. Trwałość odnosi się do warunku, nie do powierzchni zdań.

Ślad wcześniejszej narracji może być pojedynczym elementem takiej pamięci. Następstwo opisów ujawnia natomiast, czy dana relacja była zachowana przez cały czas, czy została dopiero później odtworzona.

Pamięć nie gwarantuje wierności. Odtwarzanie przebiega z obecnego punktu widzenia, dlatego dawna struktura może zostać uproszczona albo połączona z nowymi założeniami. Każda rekonstrukcja wymaga oddzielenia odzyskanego od dopisanego.

W chwili odwrócenia interpretacji szczególnie łatwo przypisać przeszłości późniejsze znaczenia. Zachowanie różnicy pozwala ustalić, które relacje pozostały stałe, a które tylko przypominają dawne.

Odtwarzanie bez identyczności

Całkowita utrata dawnego słownictwa nie musi niszczyć pamięci. Jeżeli nadal możliwe jest rozpoznanie warunku rozstrzygnięcia, wcześniejszy sposób myślenia pozostawia sprawdzalny wpływ na nowe ujęcie.

Jednak cień nieobecnej opowieści nie wystarcza do pełnej rekonstrukcji. Granica odczytu zostaje przekroczona wtedy, gdy brakujące przesłanki są zastępowane swobodnym domysłem.

W tym sensie pamięć jest selektywna z konieczności. Zachowuje to, co da się odtworzyć według dostępnych reguł, a nie wszystko, co kiedyś mogło stanowić część danego opisu.

Gdy następuje odnowienie języka, pamięć umożliwia porównanie starego i nowego sposobu wyrażania relacji. Nie zastępuje jednak warunku sprawdzenia, od którego zależy rzetelność tego porównania.