Próg ustępowania

Warunek przekroczenia

Próg ustępowania pojawia się wtedy, gdy dotychczasowa opowieść nie potrafi już wyjaśnić różnicy, którą sama pozwoliła zauważyć. Nie wystarczy, że pojawi się nowa nazwa albo inna kolejność zdań. Zmiana musi ujawnić ograniczenie wcześniejszego ujęcia.

Nie każda granica interpretacji stanowi taki próg. Dopóki brak można usunąć wewnątrz dotychczasowych założeń, przesunięcie pierwszeństwa nie jest konieczne. Próg powstaje dopiero wtedy, gdy wyjaśnienie wymaga zmiany samych zasad odczytu.

Przekroczenie nie oznacza unicestwienia wcześniejszych twierdzeń. Ich zakres może ulec zawężeniu, a niektóre zależności pozostać bez zmian. Właśnie dlatego późniejszy opis trzeba porównywać z poprzednim w tych samych warunkach.

Jeżeli ślad niezgodności pozostaje widoczny po zmianie, próg można odtworzyć jako logiczne następstwo ograniczeń. Bez tego łatwo pomylić odwrócenie interpretacji z samą zamianą etykiet.

Próg bez miary liczbowej

Próg nie musi być wyrażony liczbą. W abstrakcyjnym rozumowaniu może przybrać postać warunku: określona relacja nie daje się utrzymać równocześnie z inną, choć obie były wcześniej uznawane za dopuszczalne.

W takiej sytuacji zawieszenie sądu pozwala sprawdzić, czy konflikt wynika z wadliwego założenia, czy z równoległości perspektyw, które nie konkurują o to samo rozstrzygnięcie.

Brak jednoznacznego progu nie dowodzi, że żadna zmiana nie nastąpiła. Bywa, że wcześniejsza opowieść traci pierwszeństwo stopniowo, wraz z kolejnymi nieudanymi próbami włączenia nowych rozróżnień.

Wtedy następstwo opisów trzeba odróżnić od przyczynowego wynikania. Sam fakt, że druga narracja pojawiła się później, nie dowodzi jej przewagi. O przewadze decyduje warunek rozstrzygnięcia.